2025 PISA: Avrupa ülkeleri şaşkın: 'Düşen puanların' sorumlusu aranıyor

15 yaş grubunda örgün eğitime devam eden öğrencilerin matematik, fen bilimleri ve okuma becerileri olmak üzere 3 alandaki becerilerini ölçen ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatının (OECD) üç yılda bir kez gerçekleştirdiği Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) 2025 sonuçlarının açıklanmasıyla birlikte tartışmalar da başladı.

Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'in de katıldığı Slovakya'nın başkenti Bratislava'da açıklanan sonuçlara göre Türkiye, tüm alanlarda sıralamasını yükseltti, fen bilimleri ve okuma becerileri alanında OECD ortalamasının üzerinde yer aldı. Türkiye’nin sıralaması OECD ülkeleri arasında fen bilimlerinde 15, okuma becerilerinde 17, matematikte 9 basamak birden yükseldi. 

Türkiye, 38 OECD ülkesi arasında fen bilimlerinde 494 puanla 14’ncü, okuma becerilerinde 472 puanla 13’ncü olurken, OECD ortalamasının da üzerinde yer aldı. Matematik alanında ise 462 puanla 23’ncü oldu.

91 ÜLKE ARASINDA SIRALAMASI NE OLDU?

Araştırmaya katılan 91 ülkenin verilerine göre de fen bilimlerinde 15, okuma becerilerinde 18, matematikte ise 11 puanlık bir sıçrama gerçekleştirdi. Tüm ülkeler sıralamasında Türkiye fen bilimlerinde 19’ncu, okuma becerilerinde 18’nci, matematikte 28’nci sırada yer aldı. OECD ülkelerinin son 10 yıllık puan değişimlerine göre Türkiye fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarının üçünde de puanını artıran tek OECD üyesi ülke oldu.

AVRUPA ÜLKELERİNE NE OLDU?

Türkiye’nin puanlarını artırdığı PISA 2025’te bir önceki araştırmaya göre büyük düşüş kaydeden başta Avrupa ülkelerinde bu düşüşün neden kaynaklandığına ilişkin tartışmalar yaşanıyor. Aralarında Hollanda, Fransa, İrlanda, Kanada, İzlanda, Almanya, Finlandiya, Norveç gibi ülkelerin yer aldığı Avrupa ülkeleri hem eksi puanların nereden kaynaklandığı tartışılıyor. Birçok ülkede fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarında OECD ortalamasının da -3 ile -15 arasında düşüşü söz konusu. Tüm ülkelerde en büyük düşüş ise okuma becerilerinde görülüyor.

Çarpıcı düşüşün yaşandığı ülkeleri PISA alanlarını dikkate alarak incelediğimizde şöyle bir tablo ortaya çıkıyor.

FEN BİLİMLERİ: ÜLKELER KAÇ PUAN KAYBETTİ?

Fen bilimleri alanında OECD ortalamasında 2022 PISA’ya göre -3 oranında puan düşüş var. Burada en yüksek puan kaybı -25 ile Letonya’da görülüyor. İsrail -23 ile bu ülkeyi takip ediyor. Danimarka ve Slovenya’da bu oran -16, Japonya’da -9, İsveç ve Norveç’te -8, Çekya, İspanya, Almanya, Finlandiya ve Yunanistan’da -7, Macaristan ve İzlanda’da -6, Kanada’da -5, İrlanda, Polonya ve Fransa’da -4, Hollanda ve Portekiz’de -3, Güney Kore -2, İsviçre, Şili ve Belçika -1.

FEN BİLİMLERİ KAZANANLARI

Fen bilimleri alanında rekor puan artışı 18 ile Türkiye’de. Kosta Rika ve Slovakya 13 puan artışı ile Türkiye gibi puanını artıran iki ülke. Birleşik Krallık ise 12 puan artışıyla en fazla puan artıran 4 ülke arasında.

OKUMA BECERİLERİNDE NE OLDU?

Okuma becerilerinde Türkiye 16 puanlık artış ile listenin en üstünde. Bu puan artışına en yakın olan iki ülke ise 1’er puanlık artışla Slovakya ve Kosta Rika. Okuma becerileri iki PISA arasında öğrencilerin en fazla puan kaybettiği alan. 38 OECD ülkesinde puan kaybı -15 gibi bir rekor seviyede.

En dikkat çekici puan kaybı -45 ile Letonya’da. İsrail’in kaybı -38, Danimarka -29, Slovenya ve Norveç -24, İspanya -23, Macaristan ve İsveç  -21, Çekya -20, Fransa ve Hollanda -18, Kanada -17, Finlandiya, Yunanistan ve İrlanda -16, Güney Kore, Portekiz, Almanya OECD ortalaması gibi -15, ABD  ve İzlanda -14, İsviçre, Avusturya, Japonya ve Belçika -13, Şili ve Estonya -12.

MATEMATİK ALANINDA NE OLDU?

Yine Türkiye 2022 PISA’ya göre 9 puanlık artışı ile en çok puanını artıran ülkeler sıralamasında ilk başta yer alıyor. Türkiye’yi 5 puanlık artış ile Slovakya, 3 puanlık artışla Kosta Rika ve 1 puanlık artışla Yeni Zelanda izliyor. OECD ortalamasında görüşün düşüş ise -9 olarak dikkat çekiyor. Yine rekor düşüş -25 ile Slovenya ile İsrail’de. Letonya -23, Denimarka -19, İsveç -18, Norveç 17, Fransa ve İspanya -16, Finlandiya -15 ile en fazla puan kaybeden ülkeler olarak dikkat çekiyor. Almanya’da da -11 puanlık bir düşüş söz konusu.

NEDENİ PANDEMİ VE TEKNOLOJİ Mİ?

Bu sonuçlar ise Avrupa ülkelerinde 'PISA tartışmalarına' neden oldu. Bunun nedenini pandemiye bağlayan uzmanlar söz konusu. Bu öğrencilerin pandemi döneminde okula başladıklarını belirterek, okuldan kopmalarının başka okuma becerileri olmak üzere gerilemelere neden olduğunu söyleyen eğitimcilere göre yapay zeka ve teknoloji kullanımının yaygınlaşması da neden olarak gösteriliyor. Bu arada özelllikle Kuzey Avrupa ülkelerinde cep telefonlarına ve yapay zekaya sınırlama, sınıfta teknoloji kullanımının sınırlandırılması alınan önlemler arasında yer alıyor. Son olarak da New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, 2026-2027 eğitim yılında devlet okullarında 8. sınıfa kadar olan öğrencilerin üretken yapay zekâ araçlarını kullanmasını bir yıl süreyle yasakladı. Yaklaşık 600 bin öğrenciyi etkileyecek uygulama kapsamında liselerde ise sınırlı yapay zekâ pilot programları yürütülecek.

OECD de, matematik ve okumada ortalama performansın PISA tarihinde ölçülen en düşük düzeye indiğini; okuma puanının 2015-2025 arasında 28, matematik puanının ise 22 puan düştüğünü belirtiyor.

HANGİ ÜLKE NE DİYOR?

ERG'nin hazırladığı bilgi notunda da ülkelerde bu tartışmaların nasıl basında yer bulduğu yer alıyor. Örneğin, Fransa’da Le Monde, COVID-19’un kalıcı etkilerinin yanında öğrencilerin öğrenmeyle ilişkisindeki değişimi, dijitalleşmeyi ve ebeveyn katılımındaki gerilemeyi tartışırken; İspanya’da El País azalan okuma alışkanlığı, öğrencilerin zor görevler karşısındaki azim, cep telefonu kullanımı, sınıf içi disiplin ve artan öğrenci çeşitliliğine dikkat çekiyor.

Almanya’da Tagesschau, sonuçları ülkenin PISA tarihindeki en düşük performansı olarak niteleyerek öğrencilerin sosyoekonomik koşullarına göre ortaya çıkan başarı farkları, erken destek eksikliği, okuma alışkanlıklarındaki değişim ve dijital dikkat dağınıklığı gibi konuları öne çıkarıyor.

Finlandiya’da  özellikle okumadaki uzun dönemli gerileme ile okul içi öğrenci farklarının büyümesine dikkat çekiyor. İngiltere’de ise basında ve eğitim politikası tartışmalarında PISA’daki olumlu performans, özellikle temel akademik bilgiye ağırlık veren “bilgi temelli müfredat”, temel derslere verilen önem ve uzun süredir devam eden müfredat reformlarıyla ilişkilendiriliyor.

TÜM DÜNYA DÜŞERKEN

OECD ülkeleri başta olmak üzere bir düşüş yaşandığını veriler gösteriyor. Elbette burada akla gelen soru ise bu düşüşe karşı Türkiye’nin yükselişini nasıl açıklamak gerekiyor? İşte bu soruyu ben de Yeditepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Yelkin Diker Coşkun ile konuştum. “PISA’da bir yükseliş bekliyordum” diyen Coşkun’un dikkat çektiği nokta LGS sorularının PISA sorularına benzerliği oldu. Milli Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) beceri temelli sorulara geçişi ile birlikte bu araştırmaya katılan öğrencilerin de aşina oldukları sorularla karşılaştıklarını anlatan Coşkun, hem diğer ülkelerde puan düşüşlerini hem de Türkiye’nin puanının nasıl yükseldiğini 11 Eylül Cuma günü saat 21.00’de pervinkaplancom instagram canlı yayınında anlatacak. Sizleri de bekleriz.

Kaynak: : MEB Türkiye raporu