Kruvaziyer turizmi gençler yeni iş alanı yaratıyor

Kruvaziyer turizmi tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de son yıllarda hızla büyüyen bir sektör. Ağustos ayında 203 gemiyle yılın en fazla seferi yapılırken, 357 bin 646 yolcu sayısıyla da rekor kırıldı. Ocak-Ağustos döneminde Kuşadası limanı 400 kruvaziyer gemi ile en fazla kruvaziyer geminin uğradığı liman oldu. 

Kuşadası limanını; 168 kruvaziyer gemi ile İstanbul limanları ve 76 kruvaziyer gemiyle Bodrum limanı takip ediyor. Bu rakamlar gençler için deniz turizminin bir kariyer olarak görülmesini sağlar mı? Sektör temsilcilerine göre bu alanda bir kariyer mümkün yeter ki gereken niteliklere sahip olun. Bunların başında da çok iyi İngilizce bilmek ve eğitimli olmak gerekiyor. Milliyet’ten Seyhan Akıncı’nın haberine göre dünyada hızla büyüyen bir sektör söz konusu. Eğitimciler ve sektör temsilcileri bu gelişmeyi nasıl yorumluyor?

HIZLA BÜYÜYEN SEKTÖR AMA SORUN EĞİTİMLİ PERSONEL

Turizm Otel Yatırım Danışmanı Orhan Genceli: Dünyada kruvaziyer turizmi her yıl çift haneli büyüyor. 2024’te dünya genelinde yaklaşık 35 milyon yolcu kruvaziyer seyahati yaptı. 2025’te rakamın 37.7 milyona ulaşması hedefleniyor. Turizmde meslek liseleri ve üniversitelerde yönetici yetiştiren bölümler olsa da Türkiye’de kruvaziyer deneyimi yurt dışı merkezli olduğundan, yetişmiş insan kaynağı istenen seviyede değil. Resmi veriler net değil ama Türk gençlerinin alana ilgisi çok yüksek ancak eğitimli personel arzı talebin gerisinde. Yani kruvaziyer büyüyor ama biz insan kaynağında ‘gemiye geç binmiş’ durumdayız.

KİMLER SEKTÖRE GİREBİLİR?

Aslında Türk misafirperverliği ile yetişmiş her gencin bu sektörde başarılı olma şansı var. Bu iş için kurumsal disiplin, güçlü iletişim ve hizmet bilinci çok önemli. İngilizce kesinlikle olmazsa olmaz, ikinci bir yabancı dil ise iş bulma şansını artırıyor. Uzun süre evden uzak kalmaya uyum sağlamak, takım çalışmasına yatkın olmak ve güler yüzlü olmak en temel şartlar.

Kruvaziyer gemilerinde mutfaktan housekeeping’e, eğlenceden teknik servise kadar geniş bir skala var. Şu anda en büyük açık servis ve mutfak bölümlerinde. Ayrıca yat turizminde nitelikli teknisyen, aşçı ve kaptan yardımcısı bulmakta ciddi sıkıntı yaşanıyor. Türkiye’de kruvaziyer personeli denince akla genellikle operasyon geliyor ama aslında bir otelin tüm hizmet kadrosu, teknik ekip, kaptan köşkü ekibi düşünülmeli. Doğru eğitim ve sertifikasyona sahip olanlar için hemen her pozisyonda iş bulma imkânı var.

Kruvaziyer turizmi aslında Türk gençleri için bir pasaport niteliğinde. Dünya denizcilik şirketleri 1980’lerden bu yana Türk çalışanlarını disiplinli, çalışkan ve misafir odaklı buluyor. Hatta birçok markada Türk kökenli üst düzey yöneticiler görev yaptı. Yeterli yabancı dil bilgisi ve sertifikayla kapılar çok hızlı açılıyor.

YAT TURİZMİNE DİKKAT

Akdeniz çanağında Yunanistan ve İtalya yat turizminde başı çekiyor. Türkiye ise özellikle Bodrum, Marmaris, Göcek hattında hızla yükselen bir destinasyon. Ancak yat personelinde ciddi bir açık söz konusu. Kaptanlarımız var ama steward, aşçı ve teknik ekipte büyük sıkıntı yaşanıyor. Bu nedenle meslek liseleri ve turizm okullarında yatçılığa özel bölümler açılmalı.

Denizcilik sektöründe çalışabilmek için belirli belgelere sahip olmak gerekiyor. Gemi adamı belgesi, can güvenliği eğitimleri (STCW), ilk yardım sertifikaları gibi belgeler başvurularda büyük avantaj sağlıyor. Sonrasında yabancı dil ve güçlü referanslar fark yaratıyor. Staj programları da çok önemli: Bir gemide ya da yatta staj yapan gençler işin mutfağını öğreniyor, deneyimli profesyonellerden eğitim alıyor ve hızla ilerleyebiliyor. Burada en kritik nokta, ‘ilk gemiye binmek’. Bir kez sektöre giriş yapıldığında kariyer hızlı ilerliyor.

YAT TURİZMİ BÜYÜYOR

Yeditepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Turizm İşletmeciliği Bölüm Başkanı Doç. Dr. Murat Yücelen: Turizm hizmetleri ve faaliyetleri açısından dünyada sayılı ülkeler arasındayız, ancak ilginçtir ki genel olarak deniz turizmi özelinde de yat turizmi alanında, İtalya, İspanya, Hırvatistan, Yunanistan gibi direkt rakiplerimizi hep geriden izledik; bu alanda mevzuat, altyapı, yatırım ve tanıtım faaliyetlerimize ancak yakın dönemlerde önem vermeye başladık. Yat turizmi, yatlarda çalışanlar için mevsimsel bir etkinlik olarak görülse de marina işletmeciliği, çekek yerlerinin kiralanması, bakım-onarım-tamirat gibi tüm yıla yayılan yönleri de var. Profesyonel şirketlerimiz sezon dışında da faaliyetlerine devam ediyor. Diğer yandan yat turizmi alanının gelişim ve büyümesi ile paralel olarak sektöre eleman yetiştirilmesine yönelik aynı oranda eğitim altyapısının gelişmediği notu da düşülmeli. Örneğin otel ve konaklama alanına eleman yetiştiren eğitim programlarımız geniş kapasiteli, yaygın ve bilinirliği yüksek iken, deniz turizmi alanına yönelik eğitim programları hem kısıtlı sayıda hem de gençlerimiz tarafından pek bilinmemekte. Dolayısıyla yat turizmi bir kariyer fırsatı olarak akla gelmemekte. Halbuki yüksek potansiyele sahip bu alan, nitelikli eleman eksikliği olduğu için gençlerimize değerli bir kariyer fırsatı sunmakta. 

KURSLARLA KANDIRILMAYIN

Türkiye Yat Kaptanları ve Çalışanları Derneği üyesi kaptan Kadem Dursun Demirtaş: Sektörde çalışmak isteyenlerin alanla ilgili okullarda eğitim alıp ilerlemeleri daha sağlıklı olur. Türkiye’de yat kaptanlığı belgesi verdiğini iddia eden kurslar var. 25 günlük kurslarda 149 groston yat kağıdı veriliyor. Bu kurslarda dolar, euro karşılığı iş bulabileceklerini söyleyen ilanlarla katılımcıları kandırıyorlar. Ama olan kazaları da görüyorsunuz. Bunların hepsi bilgisizlikten. 49 TL’ye verilen bir evrak var, herkes amatör yat kaptanı diyor ama o evrakta yat kaptanı ibaresi yoktur, amatör denizci belgesidir o. Biz beş yılda bir evraklarımızı yeniliyoruz, iki yılda bir sağlık muayeneleri oluyoruz 49 TL’lik bir evrakla bizim evrağımız bir değil. Marina ve yakıt fiyatları yükseldi tekne sahipleri bu şartlarda tekneye binme taraftarı değiller. Bu yüzden yat kaptanlarının % 60’ı işsiz. Normalde yat kaptanları yaz-kış çalışırlar. Yatlarda kaptanlar hariç gemiciler, hostesler, aşçılar, ve makineciler çalışır. Bu yatın ebatlarına göre değişir. 20-25 metrelik bir teknede en az üç personel olur. Geri kalan 25 metre teknelerde dörtten sekize kadar çıkıyor. 25 metre üstüne çıktığında makinecisinden aşçısına kadar hepsi olmak zorundadır.

DENİZCİLİK EĞİTİMİ VEREN LİSE VE ÜNİVERSİTELER

Denizcilik alanında kariyer yapmak isteyen gençler için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın sitesinde Denizcilik ve Mesleki Teknik Anadolu Liselerinden Denizcilik ve Ulaştırma Yüksekokullarına, Denizcilik Meslek Liselerinden Denizcilik Fakültelerine eğitim kurumları sıralanıyor. Diğer yandan MEB onaylı kurslar ve uzun yıllardır bu alanda eğitim veren özel kurslar da sektöre giriş yapmak isteyenler için önemli adresler olarak öne çıkıyor.