Proje Okullar: Kimler listeye girecek? LGS dışında ‘özel sınav’ mı geliyor? Yatılılık neden zorunlu? Okullara ‘hami’ ne demek?

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Proje Okullar Yönetmeliği 12 Temmuz 2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak, yürürlüğe girdi. Ancak bu yönetmelik onlarca cevapsız soru taşıyor. Yönetmelikten anlaşılan proje okulların “özel program uygulayan okul” ve “özel proje uygulayan okul” diye ikiye ayrılacak olması. Şu anda proje okul olarak devam eden okulların bu statülerin devam edip etmeyeceği, yapılacak değerlendirme sonucunda 1 Eylül 2025 tarihinde belirlenecek.

SORU İŞARETİ ÇOK

Ama dediğim gibi bu yönetmelik tartışmalara ve soru işaretlerine çok açık. Bunlar başta hamilik, yatılılık zorunluluğu -ki %1’lik dilimde yer alan birçok okulda pansiyon yok, olanların çoğu da yetersiz, öğrenci seçimi, LGS gibi merkezi sınavın dışında başka sınav yapılması-ki bu da torpil kaygısını gündeme getirir- gibi sıralanabilir. Ayrıca %1’lik dilimde olmamasına rağmen IB gibi programlar uygulayan okullar ne olacak? Bu yönetmeliğe göre bu okullar bu programlarını artık uygulayamayacak mı? Hatırlarsanız uluslararası programlar ve sertifikalar yönergesinde yapılan ve getirilen kurallar nedeniyle devlet liselerinde AP programları uygulanamaz hale getirilmişti.  

Ayrıca “Bir okul türünü örneğin meslek liselerini “özel proje okul” gruba, Anadolu, fen ve sosyal bilimler liselerini “özel program uygulayan okul” grubuna ayırıyorlar yorumu da birazdan okullarla ilgili bilgileri verdiğimde uymuyor.

Hadi meslek liselerine şu anda bazı liselerde olduğu gibi belli bir şirket ya da iş dünyası örgütleriyle işbirliği kapsamında “hamilik” tümünde yasalaşıyor diye yorumlayabilirsiniz de  %1’lik dilim içinden öğrenci alacak “özel program uygulayan okullar” için hamilik şartı getiriliyor.  Yani bu okulların hamisi olacak. Acaba bu hamiler kimler olacak?

Bunlara değineceğim ama gelin önce yönetmelikte hangi okullar nasıl “özel program” ve “özel proje” uygulayan olarak ayrılıyor ona bakalım ve bu maddeler üzerinde de cevaplanmaya muhtaç soruları çıkaralım.

HANGİ LİSELER ÖZEL PROJE OKULU SAYILACAK?

Benim mesleki ve teknik liseler ile spor, müzik, belki de hafızlık gibi belli eğitimlerin verildiği liselerin gireceğini yorumladığım “Özel Proje Okullar” için şartlar yönetmelikte özel  proje okulların başvuru şartları olarak şunlar sıralanıyor:

- Etkili yönetim ve liderlik sürecine katkı sağlamayı, öğretmen gelişimini desteklemeyi, fiziksel altyapıyı iyileştirme ve kapsayıcı uygulamaları geliştirmeyi ve okuldaki eğitimin kalitesini artırma yoluyla okulun bütüncül gelişimini sağlamayı amaçlayan okul gelişim projesi uygulamayı taahhüt etmesi.

-Planlanan uygulama basamakları, ilişkisel amaç ve hedefleri olan, belirli süre içinde okulun ve öğrencilerin farklı alanlarda gelişimine katkı sağlamak amacıyla okul tarafından teklif edilen sürdürülebilir okul özel projesi uygulayabilecek yeterliliklere sahip olması ve okul gelişim projesi uygulamayı da taahhüt etmesi,

- Ulusal/uluslararası düzeyde özel program uygulayan veya proje geliştiren okul olması.

-Kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör kuruluşları, organize sanayi bölgesi, serbest ticaret bölgesi, teknoloji geliştirme bölgesi, ilgili alanda küçük, orta veya büyük işletme veya sivil toplum kuruluşları ile eğitim yapılan meslek alanlarına yönelik uygulamaları içeren proje protokolleri kapsamında çalışmaların yürütülüyor olması.

-Bakanlığın belirlediği sektörel mükemmeliyet merkezi faaliyeti yürüten mesleki ve teknik ortaöğretim kurumu olması, kriterlerinden en az birini sağlaması gerekir.

ÖZEL PROJE UYGULAYAN OKULLAR NASIL BELİRLENECEK?

Özel proje uygulayan okullar, oluşturulacak il proje okulu değerlendirme komisyonuna başvuracak, incelemeden sonra il teklif komisyonu bu değerlendirmeden olumlu rapor alanı bakanlığa aralık ayına kadar sunacak. Uygun bulunan okullar şöyle sıralanıyor:

-Belli bir temada eğitim vermek üzere belirlenen ortaöğretim kurumları.

-Bünyesinde ortaokul veya imam hatip ortaokulu bulunan ortaöğretim kurumlarının ortaokul kısımları.

-Hafızlık, spor ve müzik alanlarında eğitim veren bağımsız ortaokullar veya imam hatip ortaokulları.

Bakanlık proje okulu tespit komisyonunca değerlendirilir ve Bakan onayına sunulur

ÖZEL PROGRAM UYGULAYAN OKULLAR NASIL BELİRLENECEK?

Benim Anadolu, fen ve sosyal bilimler liselerinin içinde yer alacağı şeklinde yorumladığım ama beceri sınavları diye tanımlanan sınavlardan da söz edilmesi nedeniyle %1’lik dilimden öğrenci alan meslek ve imam hatip liselerinin de içinde olabileceği şeklinde yorumladığım “Özel program uygulayan okullar” nasıl seçilecek?

 İşte yönetmelikte bu okulların seçim yöntemi şöyle anlatılıyor:

-Bakanlık tarafından doğrudan belirlenebileceği gibi Bakanlık tarafından yapılan proje protokolleri kapsamında da belirlenecek. Bu okullarda aranacak şartlar şöyle sıralanıyor:

-Okul binasında en az 20 derslik, uygulanan özel programın niteliğine uygun yeterli sayıda atölye, laboratuvar ve branş derslikleri, görsel sanatlar atölyesi ve müzik dersliği kütüphane veya z-kütüphane, okula ait spor salonu, açık spor alanları, konferans salonu, lojman, kız ve erkek öğrenciler için ayrı ayrı olmak üzere okulun tüm öğrencilerini barındırabilecek kapasiteli pansiyon bulunması.

NEDEN YATILI OKUTMAK ZORUNDAYIM?

Bu maddenin en önemli soru işaretini yatılılık oluşturuyor. Diyelim ki IB, Abitur, AP gibi özel program uygulayan okullar arasına İstanbul Erkek, Kabataş Erkek, Cağaloğlu Anadolu, İstanbul Atatürk Fen Lisesi gibi okullar girdi. Bu okullarda yatılılık da var. Ama pansiyonları yetersiz. Örneğin Cağaloğlu’nda ve Vefa’da sadece kız öğrenciler için pansiyon var. Peki erkek öğrenciler için bu okul pansiyon yapmak zorunda mı? Yapamazsa listeden düşecek mi? Ya da bazı okullarda sadece erkek pansiyonu var. Bu okullar ne yapacak? Kızlar için de mi pansiyon yapacak?

Listeye girme şartı olan %1’lik dilimdeki Hüseyin Avni Sözen, Beşiktaş Sakıp Sabancı, Beşiktaş, Burak Bora gibi okullarda pansiyon yok. Bu okullar listede kalmak için kız ve erkek pansiyonları açmak zorunda mı?

Ayrıca İstanbul’da yaşıyorsam ve çocuğum da bu okullardan birine yerleşiyorsa neden yatılı göndermek zorundayım? İstanbul okullarını sadece şehir dışından gelenler mi seçecek? Bu soru tüm şehirler için geçerli. Sadece büyük şehirlerde bu okullar olmayacağına göre yaşadığım kentte çocuğumu neden yatılı okutmak zorundayım?

-Okulun açılacağı ilde uyguladığı özel programa yönelik iş birliği yapılabilecek ilgili alanlarda akademik birimleri olan yükseköğretim kurumu bulunması, öğrencilerin okul dışı öğrenme etkinliği yapabilecekleri kurum ve kuruluşların olması.

BİR HAMİ ARANIYOR

Yönetmelikte “hami” olayı da tartışma yaratacak başka bir konu.

-Bakanlık tarafından çeşitli kurum/kuruluşlarla ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde yapılan proje protokolü kapsamında açılacak okulların bir hamisinin bulunması.

Hami iş birliği ile açılacak okullarda; proje protokolünde belirlenen hedeflere ulaşılmasını sağlayacak hami tarafından bir vakfın kurulması veya mevcut vakıf bulunması durumunda vakıf tüzüğünde, belirlenen hedeflere ulaşılmasına yönelik düzenleme yapılması.

Bu “hamilik” maddesi de tartışmaya açık. Şu andaki sistemde proje okulların hamisi yok. Ama bundan sonra kurum ve kuruluşlarla yapılacak proje protokolleriyle ‘özel program’ uygulayan okul açılmasının önü açılıyor. Üstelik bu okullara zorunlu yatılılık getirildiğini de unutmayalım.

İşte eğitimciler de bu maddeye dikkat çekiyor ve devlet okullarının yönetiminin hamilik adı altında başka kurumlara devrine işaret ediyor. Eğitim İş Genel Başkanı Kadem Özbay da aynı noktaya dikkat çekiyor:  Devletin sorumluluğunda olan eğitimin hamilik adı altında sermaye ve tarikatlara devretmenin yolu açılıyor. Bunu organiza sanayi bölgelerindeki okullarda yaparak, çocukları patronlara emanet ettiler. Üstelik bu kez de %1’lik dilimde akadamik olarak başarılı çocuklara bir nevi kuşatma, vakıf adı altında tarikat ve sermayeye devir söz konusu. Üstelik yatılılığın zorunlu olmasıyla birçok aile göndermek istemeyeceği için kız çocukları da sistemin dışına çıkarılıyor, yatılılıkta da iyi niyet yok. Tüm bunlar Anayasaya aykırı ve kamusal eğitime bir darbedir.”

ÖZEL PROGRAM UYGULAYAN BU OKULLAR NASIL İŞLEYECEK?

Bu okullarda işleyiş de şöyle düzenleniyor:

-Şubeye alınacak öğrenci sayısı 24’ü geçmemek üzere, her sınıf seviyesinde en fazla dört şube açılabilir.

Bu durumda özel program uygulayan okul olarak seçilenlerde ciddi kontenjan kaybı olacak. Şu anda sınıf kontenjanları 30 olan okullar ancak 24 öğrenci alabilecek ve sadece hazırlık için 4 şube açabilecek. Yani kontenjanları 120’yi geçemeyecek.

-Tüm öğrenciler için yatılılık esastır.

Bu durumda özel program uygulayan liseyi ancak çocuğunu yatılı olarak gönderecek veliler seçecek. Okulla aynı ilde olsanız bile çocuğunuz yatılı olacak.

-Uygulanan özel programa yönelik olarak her sınıf seviyesinde her bir şubeden en az 8 öğrenciye bir öğretmen düşecek şekilde danışman öğretmen tanımlanması esastır.

HANGİ DİLİ ÖĞRETİYORSA O ÜLKE MEZUNU OLACAK

-Yabancı dil derslerinin en az %30’unun ilgili dilin resmî dil olarak konuşulduğu ülkelerde, Yükseköğretim Kurulunca denkliği kabul edilen lisans, yüksek lisans veya doktora eğitimini tamamlayan öğretmenlerce verilmesi esastır.

Türk ve yabancı özel liseler bile bu şartı yerine getirmede zorlandığına göre devlet liselerinde bu kural nasıl işleyecek? Bu şart yerine gelmediğinde bu okullar yabancı dil derslerini veremeyecek mi?

-Uygulanan özel programa uygun olarak öğrencilerin, öğrenim süresi boyunca toplam en az iki hafta okul dışı öğrenme etkinliğine katılması sağlanır.

ARGE MERKEZİ KURULACAK

-Okullarda ARGE merkezi kurulacak ve bu merkezin çalışmalarına okul personeli dışından belirlenen üyelerin katılımı da sağlanacak. ARGE birimi ise okul müdürü başkanlığında hami tarafından belirlenen koordinatör ve okul müdürü tarafından belirlenen en az üç en fazla altı öğretmenden oluşur. Burada ürün elde edilerse de pazarla ve ticari şartlar oluşturulacak.

-Eğitim ve öğretim süreçleri, öğretmen mesleki gelişimleri ve mezun öğrencilerin yükseköğretimde desteklenmesi amacıyla ilgili kurum/kuruluş, üniversite ve vakıflarla Bakanlığın uygun görüşü alınarak iş birliği protokolleri yapılabilir.

Yani öğretmen ve öğrencinin eğitimi için de üniversite ve vakıflarla işbirliği protokolleri yapılacak.

ÖZEL PROGRAM UYGULAYAN OKULLARA ÖĞRENCİ SEÇİMİ

Bakanlığın yaptığı merkezi sınav sonucunda yani şu andaki LGS’ye göre öğrencinin Türkiye genelinde %1’lik dilimde olması gerekiyor.

-Ayrıca okulda uygulanan özel program doğrultusunda okul veya Bakanlık tarafından yapılacak özel sınavda başarılı olmak şartı aranır.

LGS YETMEYECEK Mİ?: Bu madde ise akla şunu getiriyor: Merkezi sınavdan sonra okul ya da MEB, özel bir sınav da yapabilecek. Yani KPSS’de olduğu gibi “mülakat” bile gelebilecek. Bu durumda da %1’lik dilimde olmanız okula girmenize yetmeyecek bir de bu özel sınavı geçeceksiniz Bu ise “torpil” tartışmalarının gündemden düşmemesini sağlayacak.  Yönetmeliğe göre bu sınav yazılı ya da uygulamalı olacak.

Bakanlık tarafından yayımlanan kılavuzda yer alan veli bilgilendirme formu, kesin kayıt öncesinde veli tarafından imzalanır.

Burada akla gelen ise veliye ne imzalatılacak? Şu anda okullara yerleşen öğrenci velilerinin herhangi bir evram imzalaması gerekmiyor. Neden buna gerek duyuluyor? Ben anlamadım.

SINIF GEÇME, BAŞARI NASIL DEĞERLENDİRİLECEK?

Özel program uygulayan okullarda öğrencilerin nasıl mezun olacakları da belirtiliyor.

- Öğrencilerin ders yılı sonunda her bir dersten iki dönem puanı bulunması gerekir. Özel programa özgü derslerin her birinden yıl sonu puanı en az 70, diğer derslerin her birinin yıl sonu başarı puanı en az 50 olmak kaydıyla yıl sonu başarı puanlarının aritmetik ortalaması en az 70 puan olan öğrenciler doğrudan sınıf geçer.

- Doğrudan sınıf geçemeyen öğrencilerle devamsızlık nedeniyle başarısız sayılan öğrenciler sınıf tekrarı yapar, sorumlu olarak sınıf geçemez. Sınıf tekrarı; hazırlık sınıfı hariç, orta öğrenim süresince en fazla bir defa yapılır.

- Her öğrenci için öğrenci gelişim dosyası düzenlenir.

- Uygulanan özel program alanı ile ilgili dersler için yazılı sınav yapılmaz, süreç değerlendirme yaklaşımıyla dönem boyunca yapılan çalışmalar dikkate alınarak, proje ve performansa dayalı ölçme değerlendirme yapılır.

- Özel program uygulayan liselerin hazırlık, 9 uncu ve 10 uncu sınıfların sonunda, uygulanan özel program alan derslerinden uygulamalı  Beceri gelişimi değerlendirme sınavı (BGDS) yapılır. Yani öğrencilerin özel programa ilişkin teorik bilgilerinin pratik becerilere dönüşümünü ölçen sınav yapılacak.

- Özel program uygulayan okullarda; uygulanan özel program alan derslerindeki genel yeterlilik düzeylerini belirlemek amacıyla hazırlık, 9 uncu, 10 uncu ve 11 inci sınıf seviyelerindeki alan derslerini kapsayan uygulama ve beceri tabanlı Alan Yeterlilik Sınavı (AYS) 11 inci sınıfın sonunda yapılır. Bu sınavdan en az 70 puan alamayan öğrenciler başarısız sayılır, bu okula devam etme hakkını kaybeder ve öğrencinin nakli zorunlu olarak yapılır. Bu öğrencilerin uygun okula nakil ve geçişi, il/ilçe öğrenci yerleştirme ve nakil komisyonunca taban puanı esas alınarak kontenjan şartı aranmaksızın velinin okul tercihi doğrultusunda yapılır.

MEZUNİYETE KADAR YAPILACAKLAR

Öğrencilerin mezuniyete kadar;

-Danışman öğretmen rehberliğinde ilgi duyduğu bir konu ile ilgili bilimsel araştırmalara yönelik bitirme tezi hazırlaması ve sunması,

-Uygulanan özel program alanında bilimsel, özgün ve nitelikli makale ve bitirme projesi hazırlaması,

- En az 60 saat sosyal sorumluluk faaliyeti yapması ve en az 120 saat uzaktan veya yüz yüze eğitim modüllerinden sertifika alması,

- Kulüp çalışmaları ve öğretmenler tarafından iş birlikli çalışma becerilerini geliştirmek üzere verilen grup projeleri görevlerini tamamlaması, gerekir.

DİPLOMA NOTU NASIL BELİRLENECEK?

-Özel program uygulayan okullarda diploma puanı; öğrencinin yıl sonu başarı puanlarının aritmetik ortalamasının %80’i, BGDS puanlarının aritmetik ortalamasının %10’u ve AYS puanının %10’u alınarak belirlenir.

-Bitirme tezi, bitirme projesi, makale yazımı, sosyal sorumluluk faaliyetleri, kulüp çalışmaları ve grup projeleri görevlerini 12 nci sınıfın birinci dönemi sonuna kadar başarıyla tamamlamayan öğrenciler bu okula devam etme hakkını kaybeder ve öğrencinin nakli zorunlu olarak yapılır. Bu öğrencilerin uygun okula nakil ve geçişi, il/ilçe öğrenci yerleştirme ve nakil komisyonunca taban puanı esas alınarak kontenjan şartı aranmaksızın velinin okul tercihi de değerlendirilerek yapılır.

ÖZEL PROGRAM UYGULAYAN OKUL ÖĞRETMENLERİ

 Öğretmenlerin görev ve sorumlulukları şöyle sıralanıyor:

- Okul yönetimiyle iş birliği yaparak eğitim ve öğretim faaliyetlerini desteklemekle,

-Her yıl en az 60 saat hizmet içi eğitim almakla,

-Özel yetenekli bireylerin eğitimi konusunda sertifikası bulunmayanlar en az 120 saatlik eğitim almakla,

-Öğrencilerin başarı durumları, sosyal etkinlik faaliyetleri, proje çalışmaları, ders seçimleri, kariyer planlaması, 9 uncu maddenin ikinci fıkrasında yer alan danışmanlık görevini yürütmekle,

-Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği ve Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerinde yer alan diğer görevleri yürütmekle yükümlüdür.

ÖZEL PROGRAM UYGULAYAN OKULLARIN MÜDÜRLERİ

Okul müdürünün sorumlulukları da şöyle sıralanıyor:   

-Okulun uyguladığı programın geliştirilmesini sağlayacak çalışmalarda bulunmakla.

-Üniversiteler, ilgili kurum/kuruluşlar ve hami ile iş birliği ve koordinasyonu sağlamakla.

Yani burada bir anlamda müdürün belki de görevinin devamı “gerçek ve tüzel kişi” olarak tanımlanan hami ile kuracağı ilişkiye bağlı olacak.

- Okul Ar-Ge birimini kurmakla, ilgili genel müdürlüğün bünyesinde faaliyet gösteren Ar-Ge ekibiyle koordinasyonu sağlamakla, okul Ar-Ge birimi ile eğitim ve öğretim yılının her iki dönemi başında ve yıl sonunda olmak üzere üç kez planlama, değerlendirme ve strateji geliştirme toplantılarını düzenlemekle.

-Sınıf/alan zümreleri ile şube öğretmenler kurulunun her ayın ikinci haftasında toplanmasını sağlamakla.

-Özel yetenekli bireylerin eğitimi, laboratuvar ve bilim uygulamalarında öğrenme-öğretme süreçleri ve materyal geliştirmeye destek olmak amacıyla akademisyen/uzman desteği sağlamakla.

-Uygulanacak özel programın hedeflenen başarıya ulaşması için danışma kurulu oluşturmakla ve kurula başkanlık etmekle.

-Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği ve Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerinde yer alan diğer görevleri yürütmekle yükümlüdür.

İZLEME VE LİSTEDEN ÇIKARMA

Proje okullar her yıl okul müdürlerinin hazırladığı raporlar üzerinden değerlendirelecek, valiikleri sunulacak ve bakanlığın ilgili genel müdürlüğüne gönderilecek. Bu genel müdürün talebi ve bakan onayıyla okul listeden çıkarılabilecek.

HAMİ İLE OKUL ARASINDA NASIL PROTOKOL YAPILACAK?

Yönetmelikte Proje okullarının hedefleri doğrultusunda ihtiyaç duyulan alanlarda destek sağlayan gerçek veya tüzel kişi” olarak nitelendirilen hami ile okul arasında yapılacak protokolde şunlar yer alacak:

- Öğrencilerin okul dışı öğrenme etkinliğinin süresi ile sınırlı olmak üzere sağlık ve kaza sigortalarının yapılması,

- Okulun fiziki mekânlarının iyileştirilmesi.

-Teknolojik, temrinlik ve sarf malzeme ihtiyaçlarının desteklenmesi,

-Öğrencilerin burslarla desteklenmesi,

-Okulun çevre ve paydaşlarla iş birliği süreçleri ile öğretmen mesleki gelişimlerine yönelik faaliyetlerin desteklenmesi,

-Ulusal/uluslararası yarışmaların, projelerin, öğrenci öğretmen hareketliliğinin finansmanı,

-Öğretim programları, öğretim materyalleri, e-içeriklerin geliştirilmesi ve hazırlanmasına yönelik çalışmaların desteklenmesi,

-Uzman, teknik ve ilgili personele ihtiyaç duyulması hâlinde karşılanmasına yönelik destek sağlanması,

-Okul özel sınavına destek sağlanması,

- Proje protokolü kapsamında okul yönetiminin desteklenmesi ve sürdürülebilirliğin sağlanması hususlarına yer verilir.

OKULLAR 3’E Mİ AYRILIYOR?

Özel program uygulayan okullar bölümünde yer alan bir madde ise benim de eğitimcilerin de yorumlamakta sıkıntı çektiği konu oldu. Çünkü bu maddede “Diğer ortaöğretim okullarında; ortaöğretime geçiş kapsamında Bakanlık tarafından yapılan merkezi sınav sonuçlarına göre Türkiye genelinde yüzdelik başarı dilimi ile okulda uygulanan özel program doğrultusunda okul veya Bakanlık tarafından yapılacak özel sınav kriterleri ilgili genel müdürlük tarafından kılavuzda belirlenir” deniliyor. Bu durumda proje ve program dışında kalacak okullar yine LGS ile öğrenci almaya devam mı edecek?