Türkiye için eğitimde gelecek senaryosu: Boş okullar

New York Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Selçuk Şirin, tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de doğum hızının hızla düştüğünü söyleyerek, bazı ülkelerde yaşanan “boş okullar” durumunun Türkiye için de geçerli bir gelecek senaryosu olduğunu söyledi. Şirin, bu nedenle de önümüzdeki yıllarda daha bu kadar sayıda bir genç kuşak olmayacağına değinerek, “O yüzden bu kuşağı iyi eğitemezsek geleceği unutun, kaybedeceğimiz sadece eğitim değil, bir gelecek olacak’ dedi.

 Türkiye Özel Okullar Derneği’nin (TÖZOK) bu yıl 24’ncüsünü gerçekleştirdiği “Eğitim 5.0” temalı geleneksel eğitim sempozyumda Şirin, “Dijital Çağda Eğitim: Dikkat, Öğrenme ve Okul Kültürü” başlıklı bir konuşma yaptı. Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de doğum hızının hızla düştüğüne değinen Şirin, Türkiye’de kadın başına doğum oranının 1.48’e düştüğünü bu oranla Almanya’nın bile altında olduğunu belirtti. Şirin, “Avrupa’da, Japonya’da gördüğümüz boş okullar artık Türkiye için de bir gelecek senaryosu. Üstelik bu düşüş, Çin ve Güney Kore’den bile daha hızlı. Eğitimi konuşurken bu demografik kırılmayı anlamazsak, kurduğumuz tüm sistemler kısa sürede anlamsız hale gelir. Bu kuşağı iyi eğitemezsek, kaybedeceğimiz şey sadece eğitim değil; bir yüzyılın geleceğidir" dedi.

Okula başlayan çocuk sayısının 1 milyon 200 binlerden 900 binlere düştüğüne değinen Şirin’in konuşmasından satır başları şöyle:

ÇOK İYİ EĞİTMEMİZ GEREKİYOR

Şu anda okullarımızda olan 20 milyon çocuğu çok iyi şekilde eğitmemiz lazım. Eğer bu kuşağı eğitemezsek bu yüzyılı unutun. Çünkü bundan sonra bu kadar genç gelmeyecek ve bu gençler istihdama etkili bir şekilde katılmazsa bu gençler yaşlandığı zaman onlara bakacak daha az genç olacak ve toplumun üzerinde bir yük olacak.

Türkiye’ye özgü ev gençleri kavramı var. 18-30 yaş aralığına baktığımızda her 3 gençten biri ne okulda, ne işte, ne sporda, ne sanatta. Bu gençler evde ekrana bakıyor, alışveriş merkezinde tüketim yapıyor. Bu durumdaki  6 milyon gençten söz ediyoruz.

ÇOCUKLARIN DİKKATİNİ KİM YÖNETECEK?

Bizim çocuklarımız artık internette yetişiyor. Dünyaya baktığımızda internete sosyal medyaya bizden hızlı uyum sağlayan başka ülke yok. Sosyal medyada dünyada ilk 3’teyiz. 6-10 yaşındaki çocukların yarısı sosyal medyada. ⁠11–15 yaş grubunun %80’i. Bu tablo şunu anlatıyor: Sınıfta, okulda, ailede ne yaparsak yapalım; milyar dolarlık algoritmalarla rekabet edemiyoruz. Onların tek amacı var: Çocuğu biraz daha fazla ekranda tutmak. Ve eğitim, tam da bu yüzden en zor döneminden geçiyor. Milyar dolarlık oyun şirketleri ve algoritmalarla bireysel olarak rekabet etmemiz mümkün değil. ⁠Çocukların dikkatini kim yönetecek sorusu, bugün eğitimin en kritik sorusudur.

Gençlerin dörtte biri ailesiyle kaliteli zaman geçiremediğini söylüyor. Gençlerin yüzde on yedisi daha az uyuduğunu ifade ediyor. Sebep çok net: Sürekli sosyal medyada olmak. Sosyal medya çocuklarda dikkat erozyonuna yol açıyor. Odaklanma süresi kısalıyor. Sürekli bildirim alan beyin, sürekli uyarıcı bekliyor.

Eleştirel düşünme zayıflıyor. Olaylar arasında bağ kurulamıyor. Analiz ve sentez becerisi olmayan bir kuşak büyüyor. Ve ortaya çıkan bu tablo bir rastlantı değil.

ÖĞRETMENİN ROLÜ DEĞİŞİYOR

Dijital çağda öğretmenliğin rolü kökten değişiyor. İçerik üreten öğretmen, yapay zekâyı ve dijital materyalleri öğrenme sürecine entegre eder. Öğretmenin yeni rolü, öğrencinin potansiyelini canlı tutmaktır. Artık mesele matematiği öğretmek değil; matematiği öğrenmek istemeyen çocuğu motive edebilmek. Karşımızda bize bakarak dünyayı anlamlandıran gençler var. Ve bu, başka hiçbir mesleğe nasip olmayan bir sorumluluk. Belirsizlik çağında umut, sistemlerden değil; öğretmenlerden, öğrencilerden ve birlikte düşünme cesaretinden doğuyor.

BAŞARI NASIL GELİYOR?

Başarıyı etkileyen faktörlere baktığımızda okul iklimi ve sistem yaklaşık %25–30, öğretmenin motivasyonu ve sınıf içi etkisi ise %20–25 oranında. Bu unsurlar bir araya geldiğinde nitelikli insan kaynağı, ardından katma değeri yüksek üretim ve nihayetinde toplumsal refah artışı ortaya çıkar. Eğitim, yalnızca bireysel başarıyı değil; ülkenin geleceğini doğrudan etkileyen temel bir kaldıraçtır.

YENİ BİR ÖĞRENME MODELİ

Mikro rozetler, diplomanın yerini alacak yeni bir öğrenme ve ödüllendirme modeli olarak karşımıza çıkıyor. Üç saatlik, beş saatlik ya da elli saatlik beceriler; uzun vadede bir çocuğun gerçek diplomasını oluşturacak. Gelecekte eğitim, tek bir diplomadan değil; biriken becerilerden okunacak. Dijital portfolyo, öğrencinin yaptığı işlerin görünür hâle gelmesini sağlıyor.

Amerika’da uygulanan Alpha School modeli, akademik öğrenmeyi iki saate indirip geri kalan zamanı yaşam becerilerine ayırıyor. Çocuklar dört saat boyunca üretim yapıyor, iş kuruyor, pazarlıyor ve birlikte çalışmayı öğreniyor.

Merak, kavram olarak artık zekânın yerini alıyor.

Yapay zekâ eğitime “eklenen” bir araç değil; öğrenme deneyimini baştan sona yeniden kurgulayan bir unsurdur.